Vrlo veliki teleskop: razlika između inačica

m
Lektura
m (→‎Osnovni podaci: lektura, replaced: korišćen → korišten (3))
m (Lektura)
[[Datoteka:Eso-paranal-16.jpg|mini|desno|300px|Unutrašnjost jednog od teleskopa (Antu).]]
 
'''Vrlo veliki teleskop''' ili '''VLT''' ([[Engleski jezik|engl]]. ''Very Large Telescope'') je najveći [[Optička astronomija|optički]] [[teleskop]] na svijetu, smješten u [[Čile]]u, u [[Pustinja|pustinji]] [[Atacama]]. Čine ga četiri 8,2 m teleskopa - svaki milijardu puta snažniji od ljudskog [[oko|oka]]. Povezani [[računalo]]m, teleskopi skupe toliko svjetlosti koliko i jedno [[zrcalo]] od 16,4 m [[zrcalo]]. Kad se povežu s tri druga teleskopa od 1,8 m teleskopa [[Europski južni opservatorij|Europskog južnog opservatorija]] (ESO), njima se može vidjeti mnogo pojedinosti na nebu (npr.: [[astronaut]] koji hoda [[Mjesec|Mjesečevom]] površinom). <ref> [http://www.eso.org/public/teles-instr/vlt.html] "The Very Large Telescope", publisher=ESO, 2011.</ref>
 
Najzanimljivije poboljšanje kvalitete (i povećanja) slike dobije se kada više teleskopa promatra isti svemirski objekt. Ta tehnika nazvana je optička sinteza ili '''interferometrija'''. Postoji više tehnika interferometrije:
 
==Osnovni podaci==
Vrlo veliki teleskop je trenutno najproduktivniji i najmoćniji [[astronomija|astronomski]] [[opservatorij]] na planetiplanetu, kojakoji se nalazi na platou Cerro Paranal, na visini od 2400 [[metar]]a. VLT se sastoji od četiri glavna teleskopa, sa promjerompromjera primarnog ogledala od 8,2 metra i od četiri pomoćna, pokretna teleskopa, promjera 1,8 metara. S obzirom na njegov naučni značaj i svojstva, godišnje se dobija 4-6 puta više zahtjeva za korištenje VLT-ija od broja rasploživih sati. <ref> [http://www.eso.org/public/products/brochures/vlt_handout/] "The Very Large Telescope — The World’s Most Advanced Visible-light Astronomical Observatory handout", publisher=ESO, 2011.</ref>
 
Iako posmatranopromatrano u okvirima veličine primarnog ogledala VLT nije ništa posebno ([[Gran Canaria]] teleskop 10,4 m, [[Teleskopi Keck|Keck observatorij]] 10 m), njegova prednost u odnosu na druge je ta što se pojedinačne teleskopske jedinice mogu da se složesložiti u interferometar, pružajući astronomima mogućnost da osmatrajupromatranja neboneba do najsitnijih detalja, kao da ga posmatrajupromatraju kroz mnogo veći teleskop. Individualni teleskopi mogu da budubiti složeni u grupu od dva ili tri, ali i da budu korišteni pojedinačno, što je u najvećem broju osmatranjapromatranja i slučaj.
 
Za svaki interferometar veoma je bitna udaljenost na koju možemo da postavimopostaviti teleskope i što je ta udaljenost veća, to je učinak snimanja bolji. Maksimalna udaljenost za VLT iznosi 200 [[metar]]a, dok za Keck opservatorij na Havajima, također jednujedan od vodećih opservatorija, ta udaljenost iznosi 85 metara. Kada se koristi kao interferometar, VLT daje i do 25 puta kvalitetniju sliku, a [[svjetlost|svjetlosni zraci]] prikupljeni pojedinačnim teleskopima složu se u podzemnom sistemu tunela, u kojima se nalaze veoma složeni sustavi optike. Na taj način pomoću interferometra dobijamo konačnu sliku.
 
Četiri glavna teleskopa su dobila ime po čileanskim nazivima ([[Mapuche]]) za [[Sunce]], [[Mjesec]], najpoznatije južno [[zviježđe]] [[Južni križ]] i [[Venera (planet)|Veneru]]: Antu, Kueyen, Melipal i Yepun. Imena su izabrana tokom natječaja koji je bio raspisan u [[Osnovna škola|osnovnim školama]] širom [[Čile]]a.
 
TakođeTakođer, VLT je opremljen sas oko 15 naučnih [[Mjerni instrument|mjernih instrumenta]], za čiju izradu su korištene poslednjeposljednje [[tehnologija|tehnologije]]. Iako Gran Canaria teleskop i dva Keck teleskopa imaju veće primarno ogledalo od VLT-ja, uz sve prateće naučne instrumente, kao i uz jedinstvenu mogućnost slaganja pojedinačnih teleskopa u interferometar, VLT je najmoćniji optički teleskop kojim raspolažemo. Bitno je napomenuti da opseg VLT-jevog snimanja obuhvata i ultraljubičastu ([[ultraljubičasta astronomija]]), ali i infracrvenu svjetlost ([[infracrvena astronomija]]), koja nam o [[svemir]]u otkriva mnogo više od [[svjetlost|vidljive svjetlosti]].
 
== Izvori ==