Kodon

niz triju nukleotida koji se nalazi na molekuli glasničke RNA

Kodon je niz triju nukleotida koji se nalazi na molekuli glasničke RNK. Određuje položaj određene aminokiseline u procesu sinteze bjelančevina[1] u stanici, čime djeluju kao jedinica genetičkoga kodiranja. Ovi su nukleotidi uzastopni.[2] Svaka trojka nukleotida prepisana s DNK na glasničku RNK naziva se kodon ili kod[3] i predstavlja osnovnu jedinicu genskog koda.[4]

Niz kodona u dijelu molekule glasničke RNK. Svaki se kodon sastoji od triju nukleotida, koje obično odgovaraju jednoj aminokiselini. Nukleotide označene slovima A, U, G i C. Ovo je glasnička RNK koja koristi U (uracil). DNK koristi T (timin). Ova molekula glasničke RNK instruirat će ribosom kad bude vrijeme sintetizirati bjelančevinu prema ovom kodu.

Kodone u procesima sinteze bjelančevina dijelimo na:[2]

  • početni kodon: AUG – kodira aminokiselinu metionin, koja označava početak stvaranja polipeptidnoga lanca
  • završni kodon (STOP-kodon), koji označava kraj stvaranja polipeptidnoga lanca, ali ne kodira ni jednu aminokiselinu jer mu ne postoji ni jedan komplementarni antikodon. Postoje 3 poznata STOP-kodona: UAG, UAA i UGA (za RNK), te TAG, TAA i TAG (za DNK).

Tablica translacijeUredi

Biokemijska svojstva aminokiselina Nepolarna   Polarna   Bazična   Kisela ↓ Kraj: stop kodon

Standardna tablica RNA kodonaUredi

Standardni genetski kod[5][6]
Prvi nukleotid Drugi nukleotid Treći nukleotid
U C A G
U UUU (Phe/F) Fenilalanin   UCU (Ser/S) Serin   UAU (Tyr/Y) Tirozin   UGU (Cys/C) Cistein   U
UUC UCC UAC UGC C
UUA (Leu/L) Leucin   UCA UAA Stop UGA Stop A
UUG UCG UAG Stop UGG (Trp/W) Triptofan   G
C CUU CCU (Pro/P) Prolin   CAU (His/H) Histidin   CGU (Arg/R) Arginin   U
CUC CCC CAC CGC C
CUA CCA CAA (Gln/Q) Glutamin   CGA A
CUG CCG CAG CGG G
A AUU (Ile/I) Izoleucin   ACU (Thr/T) Treonin   AAU (Asn/N) Asparagin   AGU (Ser/S) Serin   U
AUC ACC AAC AGC C
AUA ACA AAA (Lys/K) Lizin   AGA (Arg/R) Arginin   A
AUG (Met/M) Metionin   ACG AAG AGG G
G GUU (Val/V) Valin   GCU (Ala/A) Alanin   GAU (Asp/D) Asparaginska kiselina GGU (Gly/G) Glicin   U
GUC GCC GAC GGC C
GUA GCA GAA (Glu/E) Glutaminska kiselina GGA A
GUG GCG GAG GGG G

Inverzna tablica RNA kodonaUredi

Inverzna tablica za standardni genetski kod[7]
Aminokiselina DNA kodoni Skraćeno Aminokiselina DNA kodoni Skraćeno
Ala, A GCU, GCC, GCA, GCG GCN Ile, I AUU, AUC, AUA AUH
Arg, R CGU, CGC, CGA, CGG; AGA, AGG CGN, AGR; ili
CGY, MGR
Leu, L CUU, CUC, CUA, CUG; UUA, UUG CUN, UUR; ili
CUY, YUR
Asn, N AAU, AAC AAY Lys, K AAA, AAG AAR
Asp, D GAU, GAC GAY Met, M AUG
Asn ili Asp, B AAU, AAC; GAU, GAC RAY Phe, F UUU, UUC UUY
Cys, C UGU, UGC UGY Pro, P CCU, CCC, CCA, CCG CCN
Gln, Q CAA, CAG CAR Ser, S UCU, UCC, UCA, UCG; AGU, AGC UCN, AGY
Glu, E GAA, GAG GAR Thr, T ACU, ACC, ACA, ACG ACN
Gln ili Glu, Z CAA, CAG; GAA, GAG SAR Trp, W UGG
Gly, G GGU, GGC, GGA, GGG GGN Tyr, Y UAU, UAC UAY
His, H CAU, CAC CAY Val, V GUU, GUC, GUA, GUG GUN
START AUG STOP UAA, UGA, UAG URA, UAR

Standardna tablica DNA kodonaUredi

Standardni genetski kod[note 1][8]
Prvi nukleotid Drugi nukleotid Treći nukleotid
T C A G
T TTT (Phe/F) Fenilalanin   TCT (Ser/S) Serin   TAT (Tyr/Y) Tirozin   TGT (Cys/C) Cistein   T
TTC TCC TAC TGC C
TTA (Leu/L) Leucin   TCA TAA Stop TGA Stop A
TTG TCG TAG Stop TGG (Trp/W) Triptofan   G
C CTT CCT (Pro/P) Prolin   CAT (His/H) Histidin   CGT (Arg/R) Arginin   T
CTC CCC CAC CGC C
CTA CCA CAA (Gln/Q) Glutamin   CGA A
CTG CCG CAG CGG G
A ATT (Ile/I) Izoleucin   ACT (Thr/T) Treonin   AAT (Asn/N) Asparagin   AGT (Ser/S) Serin   T
ATC ACC AAC AGC C
ATA ACA AAA (Lys/K) Lizin   AGA (Arg/R) Arginin   A
ATG (Met/M) Metionin   ACG AAG AGG G
G GTT (Val/V) Valin   GCT (Ala/A) Alanin   GAT (Asp/D) Asparaginska kiselina GGT (Gly/G) Glicin   T
GTC GCC GAC GGC C
GTA GCA GAA (Glu/E) Glutaminska kiselina GGA A
GTG GCG GAG GGG G

Inverzna tablica DNA kodonaUredi

Inverzna tablica za standardni genetski kod[7]
Aminokiselina DNA kodoni Skraćeno Aminokiselina DNA kodoni Skraćeno
Ala, A GCT, GCC, GCA, GCG GCN Ile, I ATT, ATC, ATA ATH
Arg, R CGT, CGC, CGA, CGG; AGA, AGG CGN, AGR; ili
CGY, MGR
Leu, L CTT, CTC, CTA, CTG; TTA, TTG CTN, TTR; ili
CTY, YTR
Asn, N AAT, AAC AAY Lys, K AAA, AAG AAR
Asp, D GAT, GAC GAY Met, M ATG
Asn ili Asp, B AAT, AAC; GAT, GAC RAY Phe, F TTT, TTC TTY
Cys, C TGT, TGC TGY Pro, P CCT, CCC, CCA, CCG CCN
Gln, Q CAA, CAG CAR Ser, S TCT, TCC, TCA, TCG; AGT, AGC TCN, AGY
Glu, E GAA, GAG GAR Thr, T ACT, ACC, ACA, ACG ACN
Gln ili Glu, Z CAA, CAG; GAA, GAG SAR Trp, W TGG
Gly, G GGT, GGC, GGA, GGG GGN Tyr, Y TAT, TAC TAY
His, H CAT, CAC CAY Val, V GTT, GTC, GTA, GTG GTN
START ATG STOP TAA, TGA, TAG TRA, TAR

VidiUredi

BilješkeUredi

  1. Glavna razlika između DNA i RNA je da je DNA baza timin (T) unutar RNA zamjenjena uracilom (U). To je jedina razlika u tablicama DNA i RNA kodona

IzvoriUredi

  1. Ilić, Sanda. Zadražil, Lela. Kostanić, Ljubica. Školski leksikon biologije s pitanjima za maturu i prijemneInačica izvorne stranice arhivirana 21. rujna 2016. (ur. Hrvoje Zrnčić), Hinus, Zagreb, ISBN 978-953-6904-26-6, str. 68
  2. 2,0 2,1 kodon. Hrvatska enciklopedija. Leksikografski zavod Miroslav Krleža. Pristupljeno 26. veljače 2015.
  3. Ilić, Sanda. Zadražil, Lela. Kostanić, Ljubica. Školski leksikon biologije s pitanjima za maturu i prijemneInačica izvorne stranice arhivirana 21. rujna 2016. (ur. Hrvoje Zrnčić), Hinus, Zagreb, ISBN 978-953-6904-26-6, str. 46-47
  4. genski kôd. Hrvatska enciklopedija. Leksikografski zavod Miroslav Krleža. Pristupljeno 26. veljače 2015.
  5. Amino Acid Translation Table. Oregon State University. Inačica izvorne stranice arhivirana 29. svibnja 2020. Pristupljeno 2. prosinca 2020.
  6. The Information in DNA Determines Cellular Function via Translation. Scitable. Nature. Inačica izvorne stranice arhivirana 23. rujna 2017. Pristupljeno 5. prosinca 2020.
  7. 7,0 7,1 IUPAC—IUB Commission on Biochemical Nomenclature. Abbreviations and Symbols for Nucleic Acids, Polynucleotides and Their Constituents (PDF). International Union of Pure and Applied Chemistry. Pristupljeno 5. prosinca 2020.
  8. Genes. DNA, Genetics, and Evolution. Boston University. Inačica izvorne stranice arhivirana 28. travnja 2020. Pristupljeno 10. prosinca 2020.