Habsburg

europska dinastija
(Preusmjereno s Habsburgovci)

Habsburg (množina: Habsburzi; pridjev: Habsburški; za pripadnike te loze koristi se izraz "Habsburgovac") bila je jedna od vladarskih kuća (dinastija) Europe: Habsburgovci su vladali Austrijom (kao vojvode 1282.1453., nadvojvode 1453.1804. i carevi 1804.1918.), bili su kraljevi Španjolske (1516.1700.) i carevi Svetog Rimskog Carstva više stoljeća do 1806.

Dinastija
Habsburg
Najstariji poznati grb Habsburške kuće
Najstariji poznati grb Habsburške kuće
Država Sveto Rimsko Carstvo
Austrijsko Carstvo
Ugarska
Češka
Hrvatska
Veliko Vojvodstvo Toskana
Etničko podrijetlo Švicarci
Mlađe linije Habsburg-Lothringen
Naslovi njemačko-rimski car
austrijski car
ugarski kralj
češki kralj
hrvatsko-slavonsko-dalmatinski kralj
meksički car
španjolski kralj
Osnutak 11. stoljeće
Osnivač Radbot od Habsburga
Svrgnuće 29. studenog 1780.
Zadnji vladar Karlo VI.

PovijestUredi

Njihovo ime potječe od švicarskog dvorca Habichtsburg ("Jastrebov dvorac"), sjedišta porodice u 12. i 13. stoljeću u mjestu Habsburg. Krenuvši iz jugoistočne Njemačke, obitelj je proširila svoj utjecaj i posjede na istočne krajeve Svetog Rimskog Carstva, koji otprilike odgovaraju današnjoj Austriji (1278.1382.). Nakon samo dvije-tri generacije, Habsburzi su uspjeli dosegnuti carsko prijestolje, koje će uz kraće prekide držati stoljećima (1273.1291., 1298.1308., 1438.1740., i 1745.1806.).

 
Grb Habsburške Monarhije iz 1815.; u središnjem dijelu se nalazi Grb vladajuće kuće Habsburg-Lothringen

Nakon ženidbe Maksimilijana I. s Marijom, prijestolnasljednicom Burgundije (Nizozemske) i ženidbe njegova sina Filipa Lijepog s Ivanom, prijestolnasljednicom Španjolske i njezina tek stečenog carstva, Karlo V. je naslijedio "carstvo gdje sunce nikada ne zalazi".

Nakon abdikacije cara Karla V., koji je ujedno bio i kralj Karlo I. Španjolski (1516.1556.), dinastija se podijelila na austrijske i španjolske Habsburgovce.

Španjolski su Habsburgovci izumrli 1700. godine, što je izazvalo Rat za španjolsko nasljedstvo, dok su austrijski Habsburgovci izumrli u muškoj liniji 1740. godine, što je izazvalo Rat za austrijsko nasljedstvo. Jedan od razloga njihova nestanka vjerojatno je bio velik broj brakova unutar obitelji (vidi: incest). Ipak, nasljednica zadnjeg austrijskog Habsburgovca, Marija Terezija, udala se za Franju Stjepana, lotarinškog vojvodu, pa su njihovi nasljednici nastavili habsburšku tradiciju u Beču pod dinastičkim imenom Habsburg-Lothringen.

Sveto Rimsko Carstvo je nestalo 1806. godine, kad je francuski car Napoleon I. Bonaparte preustrojio vlast u Njemačkoj. Znajući da će izgubiti naslov cara, Franjo II. se proglasio nasljednim carem Austrije i tako postao Franjo I.

Car Franjo I. Austrijski službeno je nosio ovaj glomazni naslov: "Mi, Franjo Prvi, milošću Božjom car Austrije; kralj Jeruzalema, Mađarske, Češke, Dalmacije, Hrvatske, Slavonije, Galicije i Lodomerije; nadvojvoda Austrije; vojvoda Lorraine, Salzburga, Würzburga, Franačke, Štajerske, Koruške i Kranjske; veliki vojvoda Krakova; knez Transilvanije; markgrof Moravske; vojvoda Sandomierza, Masovije, Lublina, Gornje i Donje Šleske, Oswiecima i Zatora, Tesina i Furlanije; knez Berchtesgadena i Mergentheima; kneževski grof Habsburga, Gorice, Gradišča i Tirola; markgrof Gornjih i Donjih Lužica i Istre".

Habsburgovci i HrvatiUredi

Nakratko je član kuće Habsburg došao na Ugarsko i Hrvatsko prijestolje krajem 1437. godine: nakon smrti ugarskog kralja (i istodobno cara Svetog Rimskog Carstva) Žigmunda Luksemburškog koji je umro bez muških nasljednika, plemićki Ugarsko-Hrvatski Sabor je za kraljicu i kralja izabrao njegovu kćerku Elizabetu i zeta (iure uxoris, tj. po ženidbi) Alberta Habsburškog. On je umro već 1439., godine, a njegova supruga Elizabeta Luksemburška nastavila je poslije njegove smrti kratko kraljevati Ugarskom, Hrvatskom i Češkom sama (u to se doba vladavina žene nije smatrala legitimnom); 1440. godine je Hrvatsko i Ugarsko plemstvo za novog kralja izabralo Vladislava I. iz dinastije Jagelovića, koji je bio spreman napraviti sve ustupke koje je visoko plemstvo tražilo nauštrb kraljevske vlasti.

Car Svetog Rimskog Carstva Maksimilijan I. Habsburški je odlučno položio pravo na krunu sv. Stjepana koju je - prema njegovoj ocjeni - ugarsko i hrvatsko plemstvo nelegitimno zanijekalo, te je u tu svrhu otvorio 1490. god. i oružani sukob. Mirom u Požunu 1491. god. je kralj (Poljske i Ugarske) Vladislav I. Jagelović priznao njegovo pravo, te je Maksimilijan Habsburški zakraljevao Ugarskom i Hrvatskom. 1492. godine je Hrvatski Sabor zasebnom poveljom obećao da će hrvatsko plemstvo biti vjerno kući Habsburg na način kako je to zajednički Ugarsko-Hrvatski sabor u Požunu obećao prethodne godine. Maksimilijan je zauzvrat obećao svojom vojskom pomoći u slučaju turskih napada na hrvatska područja - koje obećanje nije obdržano već kod prvih provala 1492. god., naznačujući mučno moljakanje kojim se - često neuspješno - moralo pridobivati u sukobima s Turcima narednih desetljeća i osobito tijekom stogodišnjeg Tursko - Hrvatskog rata u kojemu je Hrvatska - kao objektivna tampon-zona između Svetog Rimskog Carstva i Osmanskog Carstva - pretrpjela izrazito teške ljudske i teritorijalne gubitke.[1]

U 17. stoljeću su Habsburgovci nastojali - prema tadašnjoj europskoj tzv. prosvjetiteljskoj modi - također i u Hrvatskoj i Ugarskoj zavesti apsolutističku vladavinu. Ugarsko i hrvatsko plemstvo je reagiralo Zrinsko - Frankopanskom urotom (1664.-1671.), u kojoj su postradale obje najveće hrvatske plemićke obitelji, uslijed čega je Hrvatska pretrpjela još jednu veliku i dugoročnu štetu.

Za vrijeme dominacije Napoleonovog Prvog Francuskog Carstva su se Habsburgovci odrekli prava na krunu Svetog Rimskog Carstva, te je car Franjo I. prema odredbama Požunskog mira 1805. postao prvi car novog Austrijskog Carstva, a Napoleon je bivše Mletačke posjede na hrvatskoj obali Jadrana, te daljnje dijelove Slovenije i Hrvatske pripojio Francuskom Carstvu (kao dio napoleonskog Kraljevstva Italije). Nakon propasti Prvog Francuskog Carstva je to područje pripojeno Austrijskom Carstvu, ali se bivšim mletačkim posjedima vladalo izravno iz Beča - makar je Hrvatska nominalno nosila naslov Trojedne Kraljevine Hrvatske, Slavonije i Dalmacije. Odnos gdje su interesi Monarhije, pa i interesi vladajućih krugova iz Beča i Budimpešte uvijek bili važniji od zasebnih hrvatskih nacionalnih interesima nastavio se do kraja habsburške monarhije, kako se zorno vidi na važnom primjeru "riječke krpice" - gdje je habsburški dvor 1868. god. pribjegao prostačkoj prijevari (zalijepivši falsificirani tekst na dio već potpisane nagodbe) kako bi izmijenio Hrvatsko-ugarsku nagodbu na štetu Hrvatske i osigura Mađarskoj luku na Jadranu.

Posljednji Ugarsko-Hrvatski kralj iz loze Habsburg bio je Karlo I. Austrijski, koji je na prijestolje došao 1916. god., u jeku I. svjetskog rata. Makar čovjek izrazito visokog moralnog integriteta, nije uspio spasiti svoju mnogonacionalnu državu od raspada po kraju rata. Proglasio ga je blaženim Papa sv. Ivan Pavao II. 3. listopada 2004., uvažavajući okolnost da je na kraju rata kojega Karlo nije započeto - ali kojega je pokušao okončati mirovnim pregovorima - osigurao tranziciju na vlasti novih republika, bez građanskog rata između naroda Austro-Ugarskog Carstva, koje se raspalo voljom pobjedničkih sila Antante.[2] [3]

Austrijski vojvode iz dinastije HabsburgUredi

Carevi Svetog Rimskog CarstvaUredi

Kuća HabsburgUredi

Napomena: Marija Terezija Austrijska, habsburška nasljednica i žena cara Franje I. Stjepana, vladala je kao nadvojvotkinja Austrije i kraljica Hrvatske, Ugarske i Češke od 1740. do 1780. godine.

Kuća Habsburg-LothringenUredi

 
Grb dinastije Habsburg-Lothringen

Austrijski carevi iz kuće Habsburg-LothringenUredi

Kraljevi Hrvatske i Ugarske iz kuće Habsburg, koji nisu bili careviUredi

Kraljevi Španjolske iz kuće HabsburgUredi

 
Grb Karla I. od Španjolske

Kraljevi Portugala iz kuće HabsburgUredi

Veliki vojvode Toskane iz kuće Habsburg-LothringenUredi

Vojvode Modene iz kuće Habsburg-LothringenUredi

Vojvotkinja Parme iz kuće Habsburg-LothringenUredi

Vladar Meksika iz kuće Habsburg-LothringenUredi

Obiteljsko stablo dinastije HabsburgUredi

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Landolt
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Werner
 
Radbot
 
 
 
Rudolf I.
 
Landolt II.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Oton
 
Albert I.
 
Werner II.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Albert II.
 
Oton II.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Rudolf
 
Werner III.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Albert III.
 
 
Oton III.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Rudolf II.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Werner IV.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Albert IV.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Rudolf III./I.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Rudolf IV./I.
   
 
 
 
Albert V.
 
Wernher
 
Gotfrid I.
 
 
Rudolf II.
 
Oton
 
Eberhard I.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Albert I.
 
 
 
 
Rudolf II.
   
 
 
 
 
 
Rudolf III.
 
 
Gotfrid II.
 
 
 
 
 
Hartman I.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Rudolf III.
   
 
 
Fridrik III.
 
 
 
 
Leopold I.
 
 
 
Albert II.
 
 
 
Oton IV.
 
 
 
 
 
 
 
Ivan I.
 
 
 
 
 
 
Hartman II.
 
 
Eberhard II.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Rudolf IV.
 
 
 
Albert III.
 
 
 
 
 
 
 
Leopold III.
 
 
 
 
 
 
 
Ivan II.
 
Rudolf IV.
 
 
Gotfrid II.
 
Eberhard III.
 
Egon I.
 
Hartman III.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Albert IV.
 
 
 
Vilim
 
 
 
Leopold IV.
 
 
 
Ernst
 
 
 
Fridrik IV.
 
 
 
Ivan IV.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Rudolf II.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Albert V./II.
    
 
 
 
 
 
 
 
Fridrik V.
 
 
 
 
Albert VI.
 
 
 
Siegmund
 
 
 
Uršula
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Egon II.
 
 
Berhold I.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ladislav V.
    
 
 
 
 
 
 
Maksimilijan I.
 
 
 
 
Ferdinand II.
   
 
 
 
 
 
 
Izabela I.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Filip I.
 
 
 
 
 
 
 
Ivana I.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ferdinand I.
    
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Karlo V./I.
   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Karlo II.
 
 
 
Maksimilijan II.
    
 
 
 
Ferdinand II.
 
 
 
 
 
 
 
Filip II.
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ferdinand II.
    
 
 
 
Leopold V.
 
 
 
Rudolf II.
    
 
 
 
Matija II.
    
 
 
 
Albert VII.
 
 
 
Filip III.
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ferdinand III.
    
 
 
 
Ferdinand
Karlo

 
 
 
Sigismund
Franjo

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Filip IV.
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Leopold I.
    
 
 
 
Ferdinand IV.
    
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Karlo II.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Josip I.
    
 
 
 
 
 
 
 
Karlo VI./III.
    
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Marija
Terezija

    
 
 
 
 
 
 
Franjo I.
   
 
 
 
 
 
 
 
Ercole III.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Josip II.
    
 
 
 
Leopold II.
      
 
 
 
Ferdinand
Karlo

 
 
 
 
 
 
Maria
Beatrice

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ferdinand III.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Franjo II./I.
    
 
 
 
 
 
 
 
 
Franjo IV.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Leopold II.
 
 
 
 
 
 
 
Franjo
Karlo

 
 
Ferdinand I./V.
 
 
 
 
 
 
 
Franjo V.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ferdinand IV.
 
 
 
 
 
 
 
Karlo
Ludovik

 
 
Franjo Josip I.
 
 
 
Maksimilijan I.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Oton
Franjo

 
 
Franjo Ferdinand
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Karlo I./IV.
 
 



Značenje grbova
Slika Značenje Slika Značenje Slika Značenje Slika Značenje
grofovija Habsburg Austrija Aragon Sveto Rimsko Carstvo
grofovija Habsburg-Laufenburg Švapska Aragonska Sicilija Austrijsko Carstvo
grofovija Habsburg-Kyburg Češka Kastilja i Leon Austro-Ugarska Monarhija
Lorane Ugarska i Hrvatska Portugal Drugo Meksičko Carstvo
Vojvodina Moderna i Reggio Toskana Španjolska

(Aragon i Kastilja)


Vidi jošUredi

Vanjske povezniceUredi

"Zalaganjem našega uglednoga publicista, glavnoga tajnika Hrvatske enciklopedije Darka Stuparića, Kolo je prvo u prigodi prezentirati jedinstven kulturni sadržaj, tematsku cjelinu o Habsburzima i Hrvatima, koju je uz pomoć Željka Krušelja i Marija Streche, priredio i napisao Neven Budak. Profesor Budak u pristupnoj bilješci upućuje kako »rijetko je koji rod u hrvatskoj povijesti odigrao tako dugotrajnu i važnu ulogu, kao što ju je imala dinastija Habsburga."


  1. "Habsburzi i Hrvati", Neven Budak, "Kolo" 3/2020, Matica hrvatsa
  2. "BLAŽENI KARLO HABSBURŠKI - POSLJEDNJI HRVATSKI KRALJ", Križevačka eparhija, 13. listopada 2022.
  3. "Blaženi Karlo Austrijski - primjer kršćanina, muža, oca i vođe", "Hrvatska katolička mreža", 21. listopada 2019.